Gần đây mình tình cờ xem được một thứ cực kỳ quý giá: một bài phỏng vấn của Steve Jobs từ năm 1996, được quay ngay sau khi "Câu Chuyện Đồ Chơi" (Toy Story) ra mắt, mà trước đây chưa từng ai công bố.
Bạn biết điều kỳ diệu là gì không? Dù đã gần 30 năm trôi qua, nhưng những triết lý quản trị mà Steve Jobs chia sẻ trong 22 phút ngắn ngủi đó, đến tận năm 2025 này, lại nghe còn đúng đắn và cấp tiến hơn cả ngày xưa.
Mình đã đúc kết lại 5 bài học đắt giá nhất, và mình tin bạn sẽ cần nó.
1. Mộng Mơ Lớn Luôn Quan Trọng Hơn Công Nghệ "Xịn"
Bạn hãy tưởng tượng mình muốn xây một ngôi nhà. Ước mơ của bạn là về một tổ ấm, một nơi để gia đình sum vầy, chứ không phải là về việc sở hữu một cái búa hay một cái bay. Công cụ chỉ là phương tiện.
Steve Jobs đầu tư vào Pixar cũng chính với tư duy đó.
- Cách làm thường: Các nhà đầu tư khác sẽ nhìn vào công nghệ đồ họa máy tính và nghĩ "Wow, công nghệ này hay quá, có thể làm được gì với nó đây?".
- Cách Steve Jobs làm: Ông không đầu tư vào công nghệ. Ông đầu tư vào một ước mơ: tạo ra bộ phim hoạt hình dài đầu tiên trong lịch sử được làm hoàn toàn bằng máy tính. Công nghệ chỉ là công cụ để hiện thực hóa giấc mơ đó.
Như ông đã nói: "Chúng tôi đã làm việc mười năm chỉ vì một cú đột phá – và niềm tin đó đã được đền đáp." Bạn ơi, hãy nhớ nhé, một giấc mơ đủ lớn, một tầm nhìn đủ xa mới là thứ giữ cho con thuyền của bạn đi đúng hướng, chứ không phải những công nghệ hào nhoáng nhất thời.
2. Môi Trường Làm Việc "Ăn Đứt" Mọi Cấu Trúc Cứng Nhắc
Bạn không thể bắt một cái cây phải ra hoa bằng cách đứng cạnh nó và quát tháo. Bạn chỉ có thể tạo ra một môi trường tốt nhất cho nó: đất đai màu mỡ, đủ nước, đủ ánh sáng, và rồi cái cây sẽ tự nó nở hoa.
Những tài năng sáng tạo cũng giống như những cái cây đó.
- Cách làm thường: Các công ty xây dựng một cấu trúc phân tầng, với sếp "cầm roi" đứng trên và nhân viên răm rắp làm theo.
- Cách Steve Jobs làm: Ở Pixar, không có ai phải đứng kè kè giám sát các nhà sáng tạo. Thay vào đó, ông tạo ra một không gian, một môi trường mà ở đó, những người giỏi nhất thế giới muốn được đến làm việc mỗi ngày.
Câu nói này của ông đã tóm tắt tất cả: "Tôi không đạo diễn những bộ phim. Tôi tạo ra môi trường nơi những người giỏi nhất có thể sáng tạo."
3. Kim Tự Tháp Quyền Lực Bị Lật Ngược
Đây có lẽ là tư duy đột phá và sâu sắc nhất của ông về vai trò của một người CEO.
Bạn hãy tưởng tượng mình là quản lý của một nhà hàng có một đầu bếp thiên tài. Nhiệm vụ của bạn không phải là ra lệnh cho anh ta phải nấu món gì, mà là đảm bảo anh ta luôn có những nguyên liệu tươi ngon nhất, con dao sắc bén nhất và một căn bếp sạch sẽ nhất. Bạn đang phục vụ cho tài năng đó.
- Cách làm thường: CEO ở trên đỉnh, ra lệnh và kiểm soát.
- Cách Steve Jobs làm: Ông hiểu rằng: "Nếu bạn đối xử tệ với những người tài năng – họ sẽ tìm được một công việc khác trong vòng 10 phút." Vì vậy, quyền lực bị lật ngược: CEO thực ra lại ở dưới đáy. "Tôi phục vụ những con người đó – chính họ mới là người làm những công việc quan trọng nhất."
4. Câu Chuyện Sẽ Sống Lâu Hơn Mọi Sự Đổi Mới
Bạn có còn nhớ chiếc điện thoại "xịn" nhất của 5 năm trước không? Giờ nó đã là đồ cổ. Công nghệ già đi nhanh hơn chúng ta nghĩ rất nhiều. Nhưng một câu chuyện hay thì không.
- Cách làm thường: Tập trung khoe khoang về công nghệ đồ họa đột phá, những thuật toán phức tạp.
- Cách Steve Jobs làm: Ông nhấn mạnh rằng, công nghệ chỉ là cái vỏ. Cái lõi bất tử chính là câu chuyện.
Ông nói: "Người ta sẽ xem 'Câu Chuyện Đồ Chơi' sau 60 năm nữa không phải vì đồ họa của nó, mà bởi vì nó là một câu chuyện hay."
5. Quyền Chọn Cổ Phiếu (Options) Hiệu Quả Hơn Hợp Đồng
Nếu các hãng phim Hollywood dùng "cây gậy" là những bản hợp đồng ràng buộc để giữ chân nhân tài, thì Steve Jobs lại dùng "củ cà rốt" một cách thông minh hơn rất nhiều.
- Cách làm thường: Giữ người bằng nỗi sợ vi phạm hợp đồng và mức lương cố định.
- Cách Steve Jobs làm: Pixar chọn hình thức quyền chọn cổ phiếu (stock options). Điều này khiến cả đội ngũ không còn cảm thấy mình là người làm thuê "nghiện lương", mà là những người đồng hành, những người cùng chung một con thuyền. Thành công của công ty cũng chính là thành công của họ.
"Quyền chọn cổ phiếu tạo ra cảm giác được thuộc về. Mọi người ở lại không phải vì sợ hãi, mà vì ý nghĩa và sự gắn kết."
📌 Lời nhắn gửi cuối cùng từ mình:
Bạn thân mến, bài phỏng vấn bị lãng quên từ năm 1996 này nghe cứ như một bản hướng dẫn để xây dựng các công ty của tương lai vậy. Không có quản lý vi mô (micromanagement), không có sự khủng bố bằng KPIs, mà là về một môi trường hiệu quả, nơi những người giỏi nhất cùng nhau sáng tạo vì một mục tiêu chung.
Hãy lưu lại bài viết này nhé, vì 5 tư duy của Steve Jobs, mình tin rằng, sẽ còn sống tốt qua cả năm 2026 này.